Bức tranh cụ già ngồi câu cá

Vào đầu tháng 3 năm 1958, cửa hàng cụ Chinh bỗng dưng tấp nập hẳn lên. Khách đến mua tranh, đặt tranh không lúc nào ngớt. Ai cũng năn nỉ đòi mua cho kì được bức tranh “Cụ già câu cá”.

Bức tranh này có gì mà hấp dẫn vậy? Một cảnh hồ sen bát ngát, một cụ già ung dung ngồi câu cá. Cụ bận chiếc áo màu thanh niên. Râu tóc đều bạc trắng như cước, nhưng da mặt hồng hào, nhất là đôi mắt rất sáng và cái miệng luôn mỉm cười, làm tôn thêm vẻ quắc thước, yêu đời của cụ. Xa xa, về phía chân trời, sau lũy tre, mặt trời vừa nhô lên, đỏ ửng cả một phương. Đấy, tranh chỉ có thế mà người ta tranh nhau mua.

Bọn ngụy quyền cho người theo dõi. Đến ngày 19 tháng 5, chúng lại cho tay sai vào từng nhà dò xét. Chúng thấy nhà nào cũng treo bức tranh “Cụ già câu cá” ngay giữa nhà. Một tên mật vụ mò vào nhà cụ Bào ở cuối phố. Khác với mọi ngày, cụ đon đả pha trà mời hắn. Hắn vừa uống nước vừa ngắm bức tranh, rồi lên giọng khen:

– Chà, bức tranh đẹp quá!

Hắn giả vờ hỏi:

– Ba hè, ngoài phố còn nhiều tranh đẹp hơn, sao ba không mua treo cho vui?

Cụ Bào vừa vuốt râu vừa trả lời:

– Chú em không biết đó thôi, bà con tôi thích mua bức tranh này vì nó vừa có họa lại vừa có thơ nữa. Nhất họa nhất thơ mà!

Tên mật vụ mở tròn đôi mắt:

– Thật thế hở ba? Thơ thế nào mà không thấy đề vào đây?

Cụ Bào vẫn ung dung:

– Bài thơ thật là hay, nhưng nhiều tiếng quá nên không muốn đề vào. Vả lại ai ai cũng thuộc làu hết, kể cả bọn trẻ nhỏ. Nếu quả thật chú em chưa nghe thì lão ngâm cho mà nghe.

Cụ chậm rãi nhấp ngụm nước trà, rồi nhìn thẳng lên bức tranh ngâm:

“Cụ già thong thả buông cần trúc,
Hồ rộng trời in mặt nước hồng.
Muôn vạn đài sen hương bát ngát,
Tuổi già vui thú với non sông”.

Tên mật vụ năn nỉ xin chép bài thơ. Hắn đọc đi đọc lại. Bỗng hắn lặng cả người, vì thấy các tiếng đầu dòng chắp thành một khẩu hiệu: “Cụ Hồ muôn tuổi”. Choáng váng cả mặt mày, nhưng nhờ thói quen nhà nghề, hắn giữ ngay được vẻ tự nhiên, giả vờ tặc lưỡi:

– Bài thơ hay thiệt, nhưng chỉ tiếc không biết tên tác giả!

Giọng cụ Bào trở nên ngậm ngùi:

– Tác giả không phải ai xa lạ, chính là cụ Sáu ở phố ta. Cụ đã bị bọn côn đồ hành hung chết hồi tháng hai đó.

Tên mật vụ tiu nghỉu như mèo bị cắt tai, hỏi vớ vẩn vài câu rồi chuồn thẳng. Mấy hôm sau, bọn chúng ra lệnh cấm lưu hành bức tranh. Nhưng không có bằng cớ gì để tịch thu, chúng đành làm ngơ cho êm chuyện.