Cá vượt đẻ

Trời mưa như trút nước. Gió uốn cong những thân cau, túm mọi tàu lá thành một búi, vật lên vật xuống. Bà Ba bảo các con:

– Bão nước đấy.

Anh em Thịnh, Thìn chẳng hiểu bão nước là gì, nhưng chúng sợ những cơn gió mạnh cứ bốc từng vốc hạt mưa lớn, ném rào rào vào các phên chắn cửa. Hai anh em nép sâu vào trong nhà, chỉ hé mắt nhìn ra. Nước mưa rơi xuống trắng nhòa hết mọi cảnh vật ngoài vườn.

Bà Ba cẩn thận xem lại đôi quang thúng, buộc chặt thùng dầu hỏa, thùng nước mắm vào để quang, lắc lắc xem có bị xô nghiêng hay không. Mưa gió là việc của trời, nhưng việc kiếm cơm của các gia đình nghèo thì không ngừng được. Khoác áo tơi, đội nón xong, bà dặn hai đứa:

– Các con ở nhà, mẹ đi bán hàng đây. Ngày mưa này bán dầu, bán mắm mới dễ. Đành chịu khó vậy.

Mẹ đi rồi. Hai anh em cảm thấy nhà vắng quá, chúng sợ mọi thứ. Vùng quê này các xóm đều vắng người. Tuy là học sinh lớp Ba nhưng Thịnh chỉ hơn em có vài tuổi, nó chưa làm được gì nếu mẹ vắng nhà.

Hai anh em không dám ngủ vì trời còn sáng, vả lại chúng sợ, đành rủ nhau đứng nép ở cửa nhìn ra. Nước mưa đã ngập vườn rau, chỉ thấy mấy luống nhô cao, đen đen nhập nhòa. Mà hình như nước ngoài ao cũng đầy, nên trông thấy cả mặt nước sáng lấp lánh.

Cái Thìn bảo:

– Nước ngập cả vườn rồi, anh ạ.

– Ừ, có mấy cái bèo trôi trong vườn đây.

Thìn chăm chú nhìn trên cánh bèo. Đột nhiên nó reo lên:

– Có con gì đang quẫy anh ơi!

Hai anh em nhìn ra góc vườn. Đúng là có con cá to đang trườn theo rạch luống, ngày càng vào gần nhà.

– Bắt cá đi anh! – Con bé reo lên thích thú. Thịnh cũng hét toáng lên: “Bắt cá đi!”. Hai đứa chụp vội cái mũ rách, cầm rổ chạy ra. Thằng anh nhanh nhẹn chắn rổ, đứa em lùa tới. Con cá nhảy mạnh để vượt qua nhưng không thoát được cái rổ. “Bắt được rồi”. Tuy không có ai hay biết, nhưng anh em nó cứ reo to, như là lập công lớn lắm. Chúng mang cá vào nhà, cẩn thận thả vào chậu, chặn cái rổ lên, chốc chốc lại hé nhìn. Bấy giờ mới thấy con cá to thật. Đó là một con cá quả, bụng chửa to kềnh càng. Nó bơi đi bơi lại trong chậu, chốc chốc lại xòe vây, vẫy đuôi tìm cách thoát thân. Đôi mắt nó lồi ra, đờ đẫn như là khóc, bất lực trước hoàn cảnh.

Mẹ về chưa kịp hạ quang gánh, hai đứa đã tranh nhau khoe:

– Chúng con bắt được con cá to, mẹ ạ. Mẹ xem đi.

– Để yên cho mẹ thay áo đã. Ướt hết cả người rồi. Thế mà mẹ cũng bán được hàng cho mươi nhà đấy, các con ạ.

Khi bếp lửa đã được đốt ấm hồng lên, bấy giờ bà mới nhìn con cá: Thì ra “cô nàng” vượt đẻ. Tính của loài này là thế. Khi mưa to gió lớn, gặp quãng nước mạnh, thường nhảy vượt lên để tìm chỗ đẻ trứng. Con cá to, trời mưa gió này mà làm thịt kho mắm ăn dè cũng được mấy ngày! Nhưng bà lại thấy tội nghiệp. Nó là con vật, nhưng cũng là “thân gái dặm trường” đang lúc bụng mang, dạ chửa thế này! Bà bảo các con:

– Thả nó làm phúc, các con ạ, ăn thịt nó thì tội lắm. Các cụ bảo “chim sa, cá nhảy” nên phóng sinh.

Hai đứa không dám cãi. Chúng biết rằng mẹ đã nói là đúng, nên im lặng theo mẹ bưng cá ra đổ xuống mặt ao. Trời vẫn mưa, thế mà con cá còn đảo một vòng rồi mới chịu lặn.

Cơn mưa đã dứt. Hai anh em tiếp tục đi học, câu chuyện con cá cũng quên nhanh. Chợt một buổi sáng, Thịnh nghe có tiếng cá rào rào đớp bóng. Nó nhận ra hàng trăm con cá nhỏ đang lao lên xuống tìm mồi.

– Mẹ ơi. Có đàn cá con đông lắm. Mẹ ra mà xem.

Cả nhà thằng Thịnh đứng bên bờ ao ngắm cảnh. Ao nước bắt ánh nắng soi lọc màu thủy tinh. Đàn cá nhỏ tới tấp, đua nhau ăn mồi theo bờ. Thấp thoáng dưới bóng nước, là con cá mẹ đang bơi quanh để chăn con. Tiếng reo của bầy trẻ có lẽ làm động nước. Nhận ra người quen, cá mẹ nổi hẳn mình lên, quay đầu vào bờ, ngáp ngáp như muốn nói lời cảm ơn.

Mẹ bảo:

– Đúng là con cá hôm nọ rồi. Nó đã đẻ con và đang đưa con đi kiếm ăn đấy. Suýt nữa thì ra mình đã hại cả mẹ con nhà nó.